باسمه تعالی عظم شأنه

چارچوب تحلیلی فصل هفتم: موارد مورد بحث در این فصل در مدل تیره رنگ نمایش داده شده اند:

توسعه منابع، قابلیّت‌ها و شایستگی‌های ملّی و سازمانی

رهآوردها و اهداف یادگیری

1. شناخت ضرورت توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها در نظام حکمرانی ملّی

2. توصیف پویایی رقابت و پویایی منابع

3. توصیف پویایی رقابتی و تقلید‍پذیری منابع در مقایسه با رقبا

4. تبیین قابلیّت‍های پویا و تفاوت آن با قابلیّت‍های عملیاتی

5. شناخت نقش دانش در توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها

6. بررسی ضرورت دانش در توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها

7. تحلیل انواع دانش آشکار و ضمنی و روش‍های چهارگانه تبدیل آن‍ها به یکدیگر

8. توصیف و شناسایی فرایند کشف و بهره‍برداری از دانش

9. تبیین دانش محتوایی و دانش روشی مدیریت و جهاد اقتصادی

مقدمه

1. پویایی منابع و پویایی رقابت

2. پویایی رقابتی و تقلیدپذیری منابع

3. قابلیّتهای پویا

4. دانش: منبع و قابلیّت راهبردی

1-4. ضرورت دانش در توسعه منابع و قابلیّت‍ها

2-4. انواع دانش و تبدیل آن‍ها به یکدیگر

1-2-4. اجتماعیسازی: از دانش ضمنی به ضمنی

2-2-4. برونیسازی: از دانش ضمنی به دانش آشکار

3-2-4. تلفیق سازی: از دانش آشکار به دانش آشکار

4-2-4. درون سازی: از دانش صریح به دانش ضمنی

3-4. فرایند دانش و توسعه قابلیّت‍ها

4-4. ابعاد محتوایی و روشی دانش

1-4-4. دانش نظری مدیریّت و جهاد اقتصادی

2-4-4. دانش عملی مدیریت

3-4-4. دانش عملی جهاد اقتصادی

4-4-4. یادگیری عملی و نظری

5-4. سطوح دانش‍آفرینی

1-5-4. دانشآفرینی درون بخشی

2-5-4. دانشآفرینی بین بخشی

3-5-4. دانشآفرینی سازمانی

4-5-4. دانشآفرینی فرابخشی

5-5-4. دانشآفرینی در سطح مدیریّت سیاسی جامعه

6-4. رویکرد فرایندی و عملیاتی دانش

7-4. سیستم مدیریّت دانش در سازمان‍ها

1-7-4. سیستم مدیریت دانش مجازی

2-7-4. ضرورت سیستم مدیریّت دانش

3-7-4. اهداف ایجاد سیستم مدیریّت دانش 

4-7-4. اجزای سیستم مدیریّت دانش

5-7-4. قابلیّتها و خدمات سیستم مدیریّت دانش

5. داراییهای معنوی

خلاصه اجرایی

این فصل، بر توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها در نظام حکمرانی ملّی متمرکز است. بدین منظور، پنج بخشِ پویایی منابع و قابلیّت‍ها، قابلیّت‍های پویا، دانش به عنوان منبع و قابلیّت راهبردی و سرانجام مختصراً دارایی معنوی بررسی شد. رهنمودهای راهبردی و ضمنی حاصل از تحلیل این فصل عبارت است از:

  • تمرکز بر محیط به معنای توجه به پویایی آن نیز هست. اگر سازمانی بخواهد تمرکز خود را بر منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها قرار دهد بنابراین نیازمند تحلیل پویای منابع است. در پویایی منابع توجه به تطبیق منابع و قابلیّت‍ها با راهبردها مدّ نظر است. و سازمان‍ها در عین حال تلاش خود را برای پرهیز از تقلید‍منابع خود به کار می‍گیرند؛
  • قابلیّت‍های عملیاتی به تنهایی پاسخگوی بررسی و ترکیب منابع نیستند و منجر به مزیّت رقابتی و شایستگی‍های محوری نمی‍شوند. بنابراین تحلیل قابلیّت‍های پویا مورد استفاده قرار می‍گیرد.
  • قابلیّت‍های پویا در سطح سازمانی و بالاتر از آن توسعه پیدا می‍کنند چون تعامل قابلیّت‍ها با تغییرات محیطی و اثرگذاری در آن، مدّ نظر است. وجود توانمندی‍های ملّی باعث خلق جدید قابلیّت‍ها و تجدید در قابلیّت‍های قدیمی شده، و بازآفرینی مجدّد قابلیّت‍ها، نظام حکمرانی و سازمان‍ها را پاسخگوی تغییرات محیطی می‍کند؛
  • دانش از یک سو، یکی از با ارزش‍ترین منابع نامشهود است و از سوی دیگر، باعث خلق منابع و قابلیّت‍های جدید می‍شود. ترکیب دانش‍ها با یکدیگر تمدّن‍ساز است و راه‍های میان‍بر تحقّق اهداف جهاد اقتصادی را هموار می‍کنند. انواع دانش ضمنی و آشکار و فرایند دانش، باعث توسعه قابلیّت‍ها می‍شوند؛
  • یکی از رموز اصلی تحقق اهداف کلان چشم‍انداز سیّال بودن دانش در بین نهادها و سازمان‍هاست؛
  •  عمدتاً می‍توان دانش‍های موجود در سازمان را به دانش ضمنی و آشکار تقسیم کرد. یکی از مهمترین کارکردهای دانش تلفیق و ترکیب آن‍ها با یکدیگر است که، تبدیل دانش ضمنی به ضمنی اجتماعی‍سازی، تبدیل دانش ضمنی به دانش آشکار ظهور خارجی دانش، تبدیل دانش صریح به دانش آشکار تلفیق و تبدیل دانش صریح به ضمنی درونی‍سازی نامیده می‍شود؛
  • عمدتاً فعّالیّت‍های مربوط به مدیریّت دانش یا به کشف دانش جدید ارتباط دارند یا اینکه دانش موجود را بهره‍برداری می‍کنند. کشف دانش جدید نقش مهمی را در توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها ایفا می‍کند؛
  • بر اساس تحلیل دانش ضمنی و آشکار دو بعد محتوایی و روشی را برای دانش مدیریّت و جهاد اقتصادی می‍توان در نظر گرفت. در بعد محتوایی، دانش مدیریتی و دانش جهاد اقتصادی  مورد بحث قرار می‍گیرد و در بُعد روشی، دانش عملی و دانش نظری بحث می‍شود؛
  • دانش عملی مدیریّت و جهاد اقتصادی، از طریق ارزیابی تصمیمات راهبردی، فرهنگ سازمان و ساختارهای شبکه‍ای قابل بررسی است که نتایج آن در مکانیسم اجرایی تصمیمات و آیین‍نامه‍های مرتبط متبلور، و یادگیری به صورت عملی در سازمان و نظام حکمرانی ملّی، اتّفاق می‍افتد. دانش نظری مدیریّت و جهاد اقتصادی، از طریق تولید محتوا، به منظور حصول یادگیری نظری قابل بررسی است؛
  • دانش‍آفرینی، تمامی سطوح توسعه و اجرای راهبردهای جهاد اقتصادی را در بر می‍گیرد که از دانش‍آفرینی فردی گرفته تا دانش‍آفرینی در سطح مدیریّت سیاسی و نهاد ولائی جامعه را شامل می‍شود؛
  • دو رویکرد فرایندی و عملیاتی برای دانش ارائه شده است:  رویکرد فرایندی، از کنترل رسمی، فرایندها و فناوری‍ها برای افزایش کیفیت و سرعت خلق دانش و توزیع آن استفاده و دانش سازمان را ذخیره می‍کند. عمده‍ترین فناوری‍های مورد استفاده عبارتند از: اینترانت، انبارهای داده ، مخزن‍های دانش، ابزارهای پشتیبان تصمیم وگروه ابزارها.
  • رویکرد عملیاتی در مدیریت دانش، بر این فرض استوار است که دانش سازمان ماهیتاً ضمنی است و به ایجاد محیط‍های اجتماعی و انجمن عملیاتی دانش  برای  اشتراک دانش ضمنی و  ادراک آن می‍پردازد.
  • سرمایه انسانی، اساس سرمایه معنوی است که لازم است به جذب، توسعه و حفظ بهترین استعدادهای انسانی پرداخته شود. بدین‍منظور بررسی سرمایه اجتماعی با تحلیل شبکه ارتباطات بین اعضای سازمان‍ها، صنایع و سطح مدیریّت سیاسی جامعه ضروری است. فرایند اطلاعات و سرمایه معنوی بیشترین ارزش را در سازمان‍های خدماتی خلق می‍کنند. به‍طوری‍که در کشورهای پیشرفته، صنعت نرم‍افزاری، ارتباطات، مراقبت‍های پزشکی و آموزش بیشترین درصد تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص می‍دهند.

    

واژگان کلیدی

واژگان توسعه منابع و قابلیّتها

معادل فارسی

acquiring capabilities

دستیابی به قابلیّت‍ها

agility organizations

سازمان‍های چالاک

blogs

وبلاگ‍ها

capability development

توسعه قابلیّت‍ها

chat

چت

combination

ترکیب

communicating knowledge

دانش ارتباطی

communities of practice

انجمن‍های تخصصی دانش

company-wide intranet

اینترانت گسترده سازمان

company-wide means of communication

ابزارهای گسترده ارتباطی شرکت

competency modeling

مدل سازی شایستگی

complex problems

مسائل پیچیده

complexity and credibility of knowledge

پیچیدگی و اعتبار دانش

conceptualising

مفهوم سازی

conceptualizing knowledge

مفهوم سازی دانش

cost-effective means

ابزارهای کارای هزینه

creating new knowledge

خلق دانش جدید

development of new knowledge

توسعه دانش جدید

doual loop learning   

یادگیری دو حلقه‍ای

dynamic approach

رویکرد پویا

dynamic capabilities

قابلیّت‍های پویا

electronic mechanisms

مکانیزم‍های اقتصادی

e-mail

رایانامه

existing knowledge

دانش موجود

experimental model

مدل‍های تجربی

explicit knowledge

دانش آشکار

exploration

اکتشاف

external pressures

فشارهای خارجی

externalization

برونی‍سازی

face-to-face community of knowledge

انجمن تخصصی رخ‍به‍رخ دانش

firm-level

سطح بنگاه

formal and informal communities of knowledge sharing

اشتراک رسمی و غیر رسمی انجمنهای دانش

formal computer network

شبکه رسمی رایانه

forums

گروه‍های تخصصی

from explicit knowledge to explicit knowledge

از دانش آشکار به دانش آشکار

from explicit knowledge to tacit knowledge

از دانش آشکار به دانش ضمنی

from tacit knowledge to explicit knowledge

از دانش ضمنی به دانش آشکار

from tacit knowledge to tacit knowledge

از دانش ضمنی به دانش ضمنی

group e-mail

رایانامه‍های گروهی

incrementalism

تدریج‍گرایی

intellectual capital accounting

حسابرسی سرمایه معنوی

internalization

درونی‍سازی

know-how

دانش فنی

knowledge about

دانش اطلاعی

knowledge acquisition

جذب دانش

knowledge application

کاربرد دانش

knowledge audit

حسابرسی دانش

knowledge bued strategies

راهبردهای مبتنی بر دانش

knowledge conversion

تبدیل دانش

knowledge creation 

خلق دانش

knowledge creation processes

فرایند خلق دانش

knowledge exploitation

بهره‍بردای از دانش

knowledge exploration

کشف دانش

knowledge generation

تولید دانش

knowledge identification

شناسایی دانش

knowledge integration

تلفیق دانش

knowledge is power

دانش قدرت است

knowledge management

مدیریّت دانش

knowledge management systems

سیستم‍های مدیریّت دانش

knowledge measurement

سنجش دانش

knowledge organization

سازمان دانش

knowledge replication

تکثیر دانش

knowledge sharing

اشتراک دانش

knowledge sharing and replication

به اشتراک‍گذاری و تکثیر دانش

knowledge storatege and organization

ذخیره دانش و سازمان دانش

knowledge-based strategy

راهبرد مبتنی بر دانش

knowledge-based view

دیدگاه مبتنی بر دانش

learning management systems

سیستم‍های مدیریّت یادگیری

learning organization

 سازمان یادگیرنده

learning school

مکتب یادگیری

levels of knowledge

سطوح دانش

modeling

مدل سازی شایستگی

networks of knowledge

شبکه‍های دانش

new knowledge

دانش جدید

operational (ordinary) capabilities

قابلیّت‍های عملیّاتی(عادی)

organizational  learning

یادگیری سازمانی

personalized knowledge

دانش شخصی سازی شده

process of capability development

فرایند توسعه قابلیّت

public good

کالای عمومی

recorded knowledge

دانش ضبط‍شده

sharing knowledge

اشتراک دانش

socialization

اجتماعی سازی

strategic planning system

سیستم برنامه‍ریزی راهبردی

systematized knowledge

دانش نظام‍مند

tacit knowledge

دانش ضمنی

unrecorded knowledge

دانش ضبط نشده

unwritten experiences

تجربه‍های نانوشته

vague ideas

ایده‍های مبهم

virtual/online community of knowledge

انجمن تخصص مجازی/ برخط

web-based communications

ارتباطات مبتنی بر وب

websites

وب سایت‍ها

سؤالات و تمرینهای کاربردی

1. مفهوم پویایی منابع را توضیح داده و با پویایی رقابتی در تحلیل محیط مقایسه کنید.

2. قابلیّت‍های پویا را با قابلیّت‍های عملیاتی مقایسه و راه‍کارهای توسعه قابلیّت‍ها را بیان کنید.

3. دانش چه نقشی را در توسعه قابلیّت‍ها ایفا می‍کند؟

4. انواع دانش ضمنی و آشکار و نحوه تبدیل آن‍ها به یکدیگر را توضیح داده و رهنمودهای راهبردی حاصل از آن‍ها را برای تحقق اهداف جهاد اقتصادی بیان کنید.

5. فرایند بهره‍برداری و کشف دانش را توضیح داده و ارتباط آن را با کسب مزیّت رقابتی پایدار تحلیل کنید.

6. سطوح دانش‍آفرینی را در توسعه و اجرای راهبردها تحلیل کنید.

7. رویکردهای فرایندی و عملیاتی مدیریّت دانش چگونه سازمان را در وجود بسته دانشی برای کسب مزیّت رقابتی هدایت می‍کنند؟

8. سیستم مدیریّت دانش را برای توسعه منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها بررسی و تحلیل کنید.

9. آیا دارایی‍های معنوی به عنوان یک بخش مهم از منابع، قابلیّت‍ها و شایستگی‍ها دارای اهمّیّت است؟ دلایل خود را بیان کنید.